next
pause
play
prev

Historia

Współczesny powiat olkuski utworzony został w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego kształt zmodyfikowało 1 stycznia 2002 roku wyłączenie z województwa małopolskiego i powiatu olkuskiego miasta Sławkowa, które zostało włączone do województwa śląskiego i powiatu będzińskiego. Stolicą powiatu jest miasto Olkusz. W jego skład wchodzą obecnie następujące gminy: BOLESŁAW, BUKOWNO, KLUCZE, OLKUSZ, WOLBROM i TRZYCIĄŻ.
 

* * *
 

Początki powiatu (obwodu) olkuskiego związane są nierozerwalnie z górnictwem rud galmanu, które rozwinęło się tutaj po 1816 r. w ramach rządowego Dozorstwa Olkusko-Siewierskiego.

Po raz pierwszy powiat olkuski utworzony został w 1810 r. jako jednostka administracyjna departamentu krakowskiego w rozszerzonym Księstwie Warszawskim. Istniał do 1815 r.

W latach 1815 – 1841 jako obwód olkuski w województwie krakowskim (do 1837 r.), potem w guberni krakowskiej, przemianowanej następnie na kielecką. Od 1842 r. jako powiat olkuski, tożsamy terytorialnie z wcześniejszym obwodem.

W latach 1845 – 1866 powiat w guberni radomskiej.

W 1866 r. poważnie okrojony, m.in. poprzez wydzielenie powiatu będzińskiego. W latach 1867 – 1914 funkcjonował jako w przeważającej mierze rolniczy powiat guberni kieleckiej.

W 1939 przed wybuchem wojny należał do województwa kieleckiego i zajmował 1364,6 km², zamieszkiwało go ok. 175 tys. ludności. Posiadał 2 gminy miejskie (Olkusz, Wolbrom), 1 osadę (Skała) i 13 gmin wiejskich, w sumie 198 miejscowości.

W okresie okupacji hitlerowskiej zachodnia część powiatu wraz z Olkuszem, stanowiąca ok. 1/4 terytorium z ok. 30% ludności, została przyłączona do Rzeszy jako Landkreis Olkusz, Landkreis Olkusch i Landkreis Ilkenau. Pozostała, wschodnia część, o powierzchni 1015,2 km² i liczbie ludności 123 tys., weszła w skład Generalnego Gubernatorstwa i została przyłączona do starostwa miechowskiego, tworząc Landkommissariat czyli komisariat ziemski w Wolbromiu. Planowano przywrócenie niemieckiej nazwy Rabsztyn: Rabenstein O.S., oraz zniemczenie polskich nazw miejscowości, np. Bolesław: Zinkberg, Ogrodzieniec: Bonerburg, Sławków: Schlockau, Żelazko: Eisenhübel, Zimnodół: Kaltengrund, którego jednak nie przeprowadzono.

Od 20 sierpnia 1945 do czasu reformy administracyjnej w 1975 leżał w północno-zachodniej części województwa krakowskiego i zajmował 1112 km², co stanowiło 7,3% powierzchni województwa. Graniczył od południa z powiatami Chrzanów i Kraków oraz z miastem Jaworzno, od wschodu z powiatem Miechów (województwo krakowskie), od północnego wschodu z powiatami Jędrzejów i Włoszczowa (województwo kieleckie), od północnego zachodu i zachodu z powiatami Zawiercie i Będzin (województwo katowickie).
 

* * *


Zmiany administracyjne powiatu olkuskiego

Powiat olkuski powstał 10 kwietnia 1810 r., jako część składowa departamentu krakowskiego w Księstwie Warszawskim.

W 1815 roku po likwidacji Księstwa Warszawskiego, został połączony z powiatami pilickim i lelowskim w jeden duży obwód, w województwie krakowskim w ramach Królestwa Polskiego.

W 1837 roku, przemianowano województwo krakowskie na gubernię krakowską.

Z kolei w 1842 roku zmieniono obwody na powiaty, a gubernię krakowską na gubernię kielecką.

W 1845 roku powiat olkuski, znalazł się w nowo utworzonej guberni radomskiej.

W 1867 roku po powstaniu styczniowym, wrócił do guberni kieleckiej, bez utworzonego powiatu będzińskiego który przyłączono do guberni piotrkowskiej

W odrodzonej Polsce został powołany w 1918 roku w województwie kieleckim. Składał się z dwóch miast Olkusz, Wolbrom od 1931 roku i 14 gmin Bolesław, Sławków, Rabsztyn, Dłużec, Ogrodzieniec, Kidów, Kroczyce, Pilica, Żarnowiec, Jangrot, Skała, Minoga, Cianowice i Sułoszowa

1 kwietnia 1939 r. odłączono z powiatu wieś Mostek, z gminy Jangrot i włączono do powiatu miechowskiego, gminy Szreniawa.

Po II wojnie światowej 7 lipca 1945 r. doszło do zmiany przynależności wojewódzkiej, powiat przeszedł z województwa kieleckiego do województwa krakowskiego[2]

W 1951 r. odłączono do powiatu zawierciańskiego gminę Kroczyce.

Z powiatu wyłączono gromadę Sieciechowice i włączono ją do powiatu miechowskiego w roku 1955.

Na podstawie rozporządzenia z 12.11.1955r odłączono z powiatu olkuskiego także gromady Giebło, Ogrodzieniec, Podzamcze i Ryczów i przyłączono do powiatu zawierciańskiego.

Z kolei w 1958 r. z powiatu olkuskiego wyłączono gromady: Bębło, Biały Kościół i Przybysławice, które włączono do powiatu krakowskiego. Z powiatu wyłączono też wieś Lgota, z gromady Niesułowice i włączono do powiatu chrzanowskiego.Natomiast z powiatu miechowskiego do olkuskiego włączono gromady: Jeżówka, Wierzchowisko i Poręba Górna.

W 1962 r. z powiatu olkuskiego wyłączono wieś Wierzbie i przyłączono do powiatu miechowskiego.

W 1968 r. z powiatu miechowskiego, z gromady Wysocice wyłączono wieś Gołyszyn i włączono do powiatu olkuskiego, do gromady Minoga.

W 1973 r. Dokonano powiększenia miasta Olkusza o wieś Pomorzany oraz części wsi Sieniczno, Olewin, Witeradów i Żurada.

1 czerwca 1975 r. zostały zlikwidowane powiaty. Wprowadzono dwu stopniowy podział terytorialny kraju. Miasto Olkusz oraz gminy: Olkusz, Klucze, Bukowno, Sławków, Wolbrom, Pilica i Żarnowiec przeszły do województwa katowickiego. Natomiast gminy: Przeginia, Sułoszowa, Jerzmanowice, Trzyciąż oraz Skała pozostały w nowym województwie miejskim krakowskim.

W 1991 r. została podzielona gmina Bukowno, na miejską Bukowno i gminę Bolesław. Natomiast od 1 stycznia 1992 r. dokonano połączenia gmin miejskich i wiejskich w jedną jednostkę terytorialną. Dotyczyło to Olkusza i Wolbromia.

Od 1 stycznia 1999 r. wprowadzono trójstopniowy podział administracyjny kraju. Gminy: Olkusz, Wolbrom, Bukowno, Sławków, Bolesław i Klucze weszły w skład województwa małopolskiego. Równocześnie utworzono ponownie powiat olkuski, składający się z miast Bukowno, Sławków; miasta i gminy Olkusz, Wolbrom oraz gmin: Bolesław, Klucze, Trzyciąż. Natomiast nie weszły w skład powiatu olkuskiego gminy: Jerzmanowice-Przeginia, Sułoszowa, Skała, Pilica i Żarnowiec, które przed likwidacją powiatu wchodziły w jego skład.

Od 1 stycznia 2002 r. wyłączono z województwa małopolskiego i powiatu olkuskiego miasto Sławków, które zostało włączone do województwa śląskiego i powiatu będzińskiego.

Ziemia Olkuska to zakątek Polski o historii długiej, bogatej i chwalebnej. Filarami powiatowej historii są dwa ośrodki: Olkusz i Wolbrom.
 

* * *


OLKUSZ. Od zarania dzieje Olkusza związane były z górnictwem srebra i ołowiu - stąd "Srebrny Gród", obok Wieliczki i Bochni, zaliczany był do najstarszych w Małopolsce miast i już w XII w. posiadał dobrze rozwinięte formy osadnictwa. Nazwa miasta ulegała ewolucji. W dawnych, łacińskich dokumentach figurują: Lcuhs, Hilcus, llcus, llkusz, wreszcie Olkusz. Prawa miejskie zostały nadane Olkuszowi w XIII wieku przez króla Kazimierza Wielkiego, on tez otoczył gród murami obronnymi. Monarcha ten zaliczył miasto do 6-ciu największych grodów Małopolski, potwierdzając tym skalę politycznego znaczenia Olkusza dla kraju. Wiek XV był dla Olkusza "Złotym Wiekiem". W kolejnym stuleciu nastąpił dalszy rozwój olkuskiego górnictwa. Wówczas to zaczęto budować kosztowne sztolnie odwadniające.

Tragicznym dla Olkusza był wiek XVI. Najpierw miasto strawił olbrzymi pożar z roku 1584, a następnie, czasie "szwedzkiego potopu", uległy zalaniu olkuskie kopalnie srebra. Pod koniec XVIII wieku stworzono plany odwodnienia kopalń i wznowienia wydobycia. Miasto odwiedzili wówczas Stanisław Staszic i król Stanisław August Poniatowski. Upadek I Rzeczypospolitej zahamował realizację tych planów. W roku 1814 otwarto kopalnię "Józef", w której po raz pierwszy w dziejach miasta eksploatowano rudę cynku.

Okres rosyjskiego to czasy dalszego rozwoju gospodarczego. Ogromne znaczenie dla miasta miało wybudowanie w latach 1883-85 Iwanogrodzko - Dąbrowskiej linii kolejowej. Drugim znaczącym impulsem rozwojowym było powstanie w 1907 roku w Olkuszu fabryki naczyń blaszanych Austriaka Petera Westena.

Dwudziestolecie międzywojenne było dla "Srebrnego Miasta" okresem szczególnie szybkiego rozwoju. Powiat był wówczas częścią województwa kieleckiego.

WOLBROM. Historia Wolbromia sięga 1327 r., kiedy Władysław Łokietek nadał braciom Wolframowi i Hilaremu przywilej karczunku lasów na gruntach wsi królewskiej Dłużec. Niebawem wyrosło na nich miasteczko, na cześć jednego z założycieli nazwane "civitas Wolwrami". Położone na szlaku handlowym i obdarowywane przywilejami przez kolejnych monarchów starostwo wolbromskie szybko stało się stanowiskiem dochodowym i zaszczytnym. Przez kilka stuleci panowały w Wolbromiu na przemian rodziny Jaworów i Szafrańców. Zwłaszcza ci ostatni znani byli w Rzeczypospolitej z odwagi na polach bitew, hojnych datków na rzecz Akademii Krakowskiej oraz światłych poglądów.

Najważniejszymi obiektami historycznymi powiatu są: Bazylika Mniejsza p.w. św. Andrzeja. z późnorenesansowymi organami Hansa Humla w Olkuszu, kamienice mieszczańskie w obrębie rynku w Olkuszu, mogiła bohatera Powstania Styczniowego, garibaldczyka - płk Francesco Nullo w Olkuszu, ruiny zamków w Rabsztynie i Bydlinie, dworek w Krzykawce, drewniany kościół w Rodakach, kościół parafialny w Dłużcu, drewniany szpitalny kościół w Wolbromiu, klasztor sióstr Norbertanek w Imbramowicach, cmentarze żydowskie.

Kalendarium

Listopad 2017
Pn Wt Śr Czw Pt Sob Nd
303112345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930123
wszystkie wydarzenia