next
pause
play
prev

Barwy i symbole

Herb i Flaga Powiatu to zgodnie z ustawą o samorządzie powiatowym najwyższe symbole tej wspólnoty terytorialnej. Herb i flaga Powiatu Olkuskiego zostały opracowane zgodnie z zasadami heraldyki i weksykologii przez historyków z Zakładu Nauk Pomocniczych Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Jagielońskiego, członków władz Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Heraldycznego: Wojciecha Drelicharza i Zenona Piecha, zaś ich wersje graficzne zrealizowane przez artystę-plastyka z Katedry Komunikacji Wizualnej Wydziału Form Przemysłowych Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Barbara Widłak.

Herb Powiatu przedstawia w polu czerwonym trzy ukoronowane srebrne Orły. Herb ten powstał przez zwielokrotnienie godła jednostki wyższej, czyli herbu dawnego Województwa Krakowskiego, a zarazem współczesnego Województwa Małopolskiego, które jest jego kontynuacją. Taka metoda kreowania herbu powiatowego jest zgodna ze staropolską praktyką kreowania herbów ziemskich i ma bezpośrednią analogię w polskiej heraldyce. W ten sposób została podkreślona pradawna przynależność terytorium obecnego Powiatu Olkuskiego do historycznej Ziemi Krakowskiej i ważne miejsce zajmowane w jej historii.

Przyjęcie dla Orłów olkuskich barwy srebrnej (i złota dla koron, przepaski i szponów), a więc klasycznego w heraldyce metalu, zamiast często stosowanej w heraldyce jej namiastki, czyli bieli, silnie akcentuje górnicze tradycje tego regionu, który w epoce średniowiecza i w czasach nowożytnych był najważniejszym w Polsce centrum wydobycia rud srebra i ołowiu.
Zastosowanie w herbie Powiatu najpopularniejszego w polskiej heraldyce zestawienia barw (pole czerwone, godło srebrne-białe, dodatkowa barwa złota-żółta) oraz wprowadzenie motywu Orła, obecnego również w herbie Rzeczypospolitej - „Orzeł Biały", nadaje powiatowemu herbowi silne piętno, które w potocznym odbiorze Polaków oraz mieszkańców innych krajów, kojarzy się z tym co polskie, narodowe, przynależne do polskiej kultury i państwa.

Z kolei zastosowanie w herbie trzech „przedmiotów" jest odwołaniem się do powszechnego nie tylko w najstarszej polskiej, ale w całej europejskiej heraldyce, motywu liczby 3. Bogata symbolika tej liczby, zrodzona w kulturze starożytnej Grecji - w filozofii pitagorejczyków, podjęta później dzięki Imperium Romanum w całym kręgu cywilizacji śródziemnomorskiej, a następnie przeniesiona dzięki chrześcijaństwu do średniowiecznej i nowożytnej Europy, należy do najstarszego zasobu dziedzictwa kulturowego naszej współczesnej cywilizacji. Stąd też liczba trzy należy również do najstarszej tradycji heraldycznej, a godło zbudowane z trzech elementów (lwów, lilii, koron, rogów jelenia) ma wiele najstarszych państw i regionów Europy Zachodniej i Środkowej. Przyjęte w herbie Trzy Orły są manifestacją głębokiego zakorzenienia Powiatu Olkuskiego w kulturze łacińskiej. Tak zbudowany herb w sposób symboliczny podkreśla, że jego historia jest równie stara, jak historia wielu europejskich regionów.

Orły w herbie Powiatu w sposób subtelny, daleki od dosadnej dosłowności, a więc właściwy dla dobrej heraldyki, zaznaczają, iż region ten leży na tzw. szlaku Orlich Gniazd, czyli silnie ufortyfikowanego systemu obronnego stworzonego w XIV w. dla obrony Krakowa oraz szlaku komunikacyjnego między głównymi dzielnicami państwa polskiego.

Dzięki temu, że olkuskie Trzy Srebrne Orły są herbem zbudowanym według najlepszych zasad i wzorów zarówno polskiej, jak i europejskiej heraldyki, jego używanie będzie manifestacją odwołania się przez mieszkańców naszej wspólnoty terytorialnej do kultury wysokiej o rodzimych, krakowskich, polskich, a zarazem europejskich korzeniach. Równocześnie dzięki swej prostocie herb ten będzie mógł spełniać wszystkie wygórowane wymagania stawiane współcześnie przed najlepszymi znakami promocyjnymi i reklamowymi.

Flaga Powiatu Olkuskiego została utworzona zgodnie z zasadami klasycznej weksylologii, tzn. odwołuje się ona do barw herbu Powiatu, ale równocześnie sięga do praktyki współczesnej weksylologii, która preferuje w symbolice samorządowej tzw. flagi urzędowe, czyli flagi z herbem, wreszcie odwołuje się do idei nowoczesnej symboliki władzy, która dąży zawsze do zbudowania pewnego systemu symboli.

Flaga Powiatu Olkuskiego ma postać trzech poziomych pasów czyli stref w barwach herbu: białego (w barwie godła - Orłów), żółtego (barwa dodatkowa - korony, przepaski, szpony) i czerwonego (barwa pola tarczy). Zgodnie z zasadami klasycznej weksylologii heraldyczne metale (srebro i złoto) zostały zastąpione przez biel i żółć. Proporcje poszczególnych stref to: 2/5, 1/5 i 2/5. Na osi pionowej i poziomej flagi umieszczony jest herb Powiatu. Barwy i proporcje są identyczne jak we fladze województwa, natomiast herb jest elementem indywidualizującym , który powoduje, że nie jest to flaga wojewódzka, lecz już powiatowa. W ten sposób zamanifestowany jest związek terytorialny Województwa i Powiatu. Promując Powiat promuje się także Województwo. Akcentuje się także więź z innymi małopolskimi powiatami. Tak zbudowane flagi przyjęły już powiaty: Krakowski Ziemski, Oświęcimski, Miechowski, Brzeski i Tarnowski ziemski. Flaga Powiatu Olkuskiego wpisałaby się w ten sposób w system weksylologiczny Województwa Małopolskiego, a jednocześnie dzięki umieszczeniu na niej herbu Powiatu zachowałaby indywidualny charakter.

Zastosowane we fladze Powiatu poziome podziały płata (strefy) odwołują się do najstarszych, średniowiecznych podziałów płata chorągwi, stosowanych wówczas w całej Europie, w tym i w Polsce, w której znane one były co najmniej od początku XIII w. Takie są też podziały współczesnej polskiej flagi, co czyni ją bliska odczuciom większości Polaków. Tak budowana flaga Powiatu Olkuskiego sugeruje długa historię terytorium Powiatu Olkuskiego i jego przynależność do regionów o starej tradycji historycznej, a tym samym wspaniale uzupełnia symbolikę umieszczonego na niej herbu Powiatu.

Herb i flagę przyjęto Uchwałą Nr XX/129/2000 Rady Powiatu w Olkuszu z dnia 18.07.2000 r.

Sztandar powiatu olkuskiego ma postać kwadratowego płata materiału, składającego się z awersu i rewersu, czyli płata prawego i lewego, przymocowanego do drzewca zwieńczonego głowicą, poniżej której znajduje się szarfa z kokardą.

Płat prawy jest srebrny, wykończony czerwoną bordiurą, ze złotymi obustronnie frędzlami. Pośrodku płata umieszczono herb powiatu olkuskiego, ponad nim napis haftowany czarnymi literami: POWIAT OLKUSKI, poniżej herbu data 2006 (data ufundowania sztandaru).
Płat lewy jest czerwony ze złotą bordiurą, pośrodku dwa skrzyżowane karabiny, na których siedzi ukoronowany biały Orzeł. Powyżej tej kompozycji, wzdłuż górnej krawędzi płata, pierwsza część dewizy: BÓG HONOR OJCZYZNA, zaś poniżej tejże kompozycji, wzdłuż dolnej krawędzi płata, część druga dewizy: WOLNOŚĆ RÓWNOŚĆ NIEPODLEGŁOŚĆ. Litery napisu haftowane są białą nicią.

Szarfa i kokarda sztandaru w barwach województwa małopolskiego: biało - żółto -czerwona (o proporcjach poszczególnych stref 2/5: 1/5: 2/5).

Głowica sztandaru metalowa, odlana z brązu lub mosiądzu, o formie akwilarnej, w kształcie oficjalnego godła państwowego. Do drzewca sztandaru przybite są dwustronnie gwoździe o okrągłych główkach, w barwie metalu z którego wykonano głowicę.

Symbolika prawego płata sztandaru jest oczywista i nie wymaga szerszego tłumaczenia. Herb i nazwa powiatu określa wspólnotę samorządową, do której sztandar należy, zaś data rok jego ufundowania. Srebrna barwa płata nawiązuje do średniowiecznej i nowożytnej tradycji górnictwa srebra i ołowiu na terenie powiatu. Także średniowieczny w formie herb powiatu olkuskiego wskazuje na dawną tradycję historyczną tego terytorium.

Płat lewy sztandaru odwołuje się do późniejszej tradycji historycznej powiatu olkuskiego a mianowicie do tradycji walk o niepodległość i reformy społeczne w dobie rozbiorów. Powiat olkuski jako jeden z nielicznych powiatów historycznego województwa krakowskiego, czyli dzisiejszego województwa małopolskiego, leży na terenie dawnego zaboru rosyjskiego i wraz z tymi ziemiami uczestniczył w powstaniach narodowych.

Tymczasem większość powiatów województwa małopolskiego to teren dawnego zaboru austriackiego, czyli Galicji. Tym samym nie mają one, poza powiatami wielickim i krakowskim, tradycji powstańczych. Jest rzeczą oczywistą, iż warto przypomnieć tę piękną tradycję na sztandarze powiatu olkuskiego, tym bardziej, że jest ona żywa w pamięci jego mieszkańców.

Na terenie powiatu olkuskiego szczególnie silna jest tradycja powstania styczniowego. Świadczą o tym różne znaki pamięci i to zarówno w Olkuszu, jak i na terenie reszty powiatu. Takim znakiem pamięci jest usypany w przededniu powstania, w 1861 r. przy dawnej drodze z Olkusza do Sławkowa kopiec dla upamiętnienia rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. Kopiec ten był miejscem patriotycznej manifestacji okolicznej ludności przybyłej tam z chorągwiami 15 października 1861 r. Został on zniszczony przez władze rosyjskie podczas powstania styczniowego, lecz ponownie usypany w 1917 r. przetrwał do dzisiaj.

Innym znakiem pamięci jest grób gen. Francesco Nullo, towarzysza broni Garibaldiego, włoskiego bohatera narodowego, uczestnika powstania styczniowego, zranionego śmiertelnie w krwawej bitwie pod Krzykawką 5 maja 1863 r., zmarłego dwa dni później w Olkuszu i tutaj pochowanego, co upamiętnia pomnik na cmentarzu.

Jeszcze innym znakiem pamięci jest rzeźba Orła Białego przechowywana w Muzeum PTTK w Olkuszu a pochodząca z dawnego, zniszczonego, pomnika bitwy pod Krzykawką.

Samo miasto Olkusz przez ponad dwa tygodnie w lutym 1863 r. znajdowało się w rękach powstańców i było miejscem jawnej działalności administracji Tajnego Państwa Polskiego. Na terenie powiatu działał oddział naczelnika wojskowego województwa krakowskiego Apolinarego Kurowskiego, zaś administracją kierował komisarz wojenny powiatu Andrzej Trawiński. Tutaj miały miejsce takie bitwy jak bój pod Gorenicami w kwietniu 1863 r., stoczony przez oddział Anastazego Mossakowskiego oraz wspomniana już bitwa pod Krzykawką stoczona przez oddział Józefa Miniewskiego z 5 maja 1863 r. [zob. R. Kołodziejczyk, W dobie powstań narodowych, w: Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, t. 1, pod red. F. Kiryka i R. Kołodziejczyka, Warszawa - Kraków 1978, s. 494 - 504.]

Do ideowego dziedzictwa powstania styczniowego nawiązano w projekcie sztandaru poprzez wprowadzenie jako części dewizy powiatowej dewizy z pieczęci Rządu Narodowego z okresu powstania styczniowego, będącej hasłem tegoż powstania: WOLNOŚĆ RÓWNOŚĆ NIEPODLEGŁOŚĆ. Zastąpiło ono starsze hasło wywodzące się z powstania kościuszkowskiego; WOLNOŚĆ CAŁOŚĆ NIEPODLEGŁOŚĆ. Przywódcom powstania styczniowego chodziło o podkreślenie znaczenia równości, jako jednego z celów powstania. Wartości te zachowują swoją aktualność do dzisiaj. Pierwotnie proponowaliśmy władzom powiatu dodanie jeszcze słowa SOLIDARNOŚĆ, nawiązującego do historii najnowszej, a niosącego ze sobą oczywiste i ważne treści, jednak ostatecznie z pomysłu tego zrezygnowano, kierując się troską aby lewy płat nie dominował nadmiernie nad płatem prawym, dosyć skromnym w treści i w formie. Do dewizy pochodzącej z pieczęci Rządu Narodowego doszła bowiem i tak, na wyraźne życzenie władz powiatu, dewiza zaczerpnięta ze sztandarów wojskowych okresu II Rzeczypospolitej : BÓG HONOR OJCZYZNA.

Innym nurtem tradycji historycznej powiatu, do której nawiązano w projekcie sztandaru powiatu olkuskiego, jest tradycja Legionów Józefa Piłsudskiego. Na terenie powiatu olkuskiego miała miejsce bitwa pod Krzywopłotami, jedna z pierwszych bitew stoczonych przez Legiony Piłsudskiego. Oddziały Piłsudskiego nosiły wówczas oficjalnie nazwę 1 pułku piechoty Legionu Polskiego, zgodnie z rozkazem Naczelnej Komendy Armii z dn. 23 sierpnia 1914 r. Podczas odwrotu zarządzonego po bitwie dęblińskiej 1 p.p. LP znalazł się pod Krzywopłotami, kilkanaście kilometrów na zachód od Wolbromia. Piłsudski otrzymał rozkaz rozpoznania sił wroga. Podczas wykonywania rozpoznania część batalionów (I, III, V i kawaleria) z samym Piłsudskim została odcięta 9 listopada 1914 r. od sił austro-węgierskich i zmuszona następnie do samodzielnego przedzierania się „pod nosem" Rosjan przez Wolbrom, Ulinę Małą, Czaple, Widomą i Michałowice do Krakowa. Piłsudski opisał ten marsz w swoich wspomnieniach spisywanych w twierdzy magdeburskiej pt. Ulina Mała. Pozostałe natomiast bataliony IV i VI oraz artyleria legionowa wraz z 46 dywizją piechoty 1 c.k. Armii wzięły udział w krwawej bitwie pod Krzywopłotami w dniach 16-19 listopada 1914 r. Najcięższe walki miały miejsce w dniach 17-18 listopada. W dn. 17 listopada oddziały legionowe rozpoczęły natarcie na siły rosyjskiej i dotarły do Załęża, nie otrzymawszy jednak należytego wsparcia ze strony oddziałów austro-węgierskich, zmuszone zostały do wycofania się. Następnego dnia (18 listopada ) VI batalion ponownie nacierał na Załęże dostając się pod silny ogień flankowy z obu stron. Batalion uratowała przed całkowitą masakrą artyleria legionowa, która umożliwiła mu przy dużych stratach odwrót na pozycje wyjściowe. Przez następne kilka dni, aż do 25 listopada, bataliony IV i VI stanowiły odwód sił austro-węgierskich, po czym zostały przewiezione koleją do Suchej, [zob. Ilustrowana Kronika Legionów Polskich 1914-1918, oprac. mjr. dypl.Eugeniusz Quirini i kpt. Stanisław Librewski, Kraków 1936, s. 25.]

Do tradycji legionowej nawiązano w projekcie sztandaru poprzez wprowadzenie na lewy płat patriotyczną kompozycję plastyczną kojarzącą się każdemu w sposób oczywisty z wojskiem i walką (skrzyżowane karabiny) i celem tej walki - wolną Polską (Orzeł Biały).
Dla karabinów przyjęto za wzór austriacki karabin Mannlicher wz. 95, będący standardowym uzbrojeniem armii austriackiej. Legioniści Piłsudskiego otrzymali te nowoczesne karabiny podczas przezbrojenia w dn. 14-15 września 1914 r. W projekcie sztandaru karabin ten został oczywiście z powodów plastycznych poddany pewnym uproszczeniom, niemniej jednak także w tym drobnym szczególe chcieliśmy uszanować realia historyczne, umieszczając na sztandarze powiatu olkuskiego taki karabin, jakim rzeczywiście walczył żołnierz polski w boju pod Krzywopłotami.

Z kolei dla Orła siedzącego na karabinach przyjęliśmy za punkt wyjścia wzór Orła wojskowego używanego najpierw przez 1 Pułk Ułanów Legionowych z 1915 r. Kierowaliśmy
się tutaj otwarcie sformułowaną wolą władz powiatowych, które chciały aby Orzeł na sztandarze był ukoronowany, to zaś wykluczało możliwość wykorzystania Orła Legionowego, noszonego na czapkach przez piechotę 1 p.p., ten bowiem nie miał korony. W tej sytuacji zdecydowaliśmy się na rozwiązanie kompromisowe, tym bardziej, że Orzeł wprowadzany na sztandar nie miał być konkretnym Orłem wojskowym, lecz miał ogólnie wyrażać tradycję walk o wolną i suwerenną Polskę i to zarówno podczas I wojny światowej, jak i już podczas powstań narodowych w XIX w. Orzeł kawalerii legionowej, podobnie jaki Orły 2 i 3 pułku piechoty Legionów, nawiązywały bardzo silnie do wzorca Orła wojskowego z czasów Królestwa Polskiego, tj. sprzed powstania listopadowegol830-1831 r. [zob. B. Królikowski, Polski orzeł wojskowy. Próba syntezy, w: Orzeł Biały. Herb państwa polskiego. Materiały sesji naukowej w dniach 27-28 czerwca 1995 roku na Zamku Królewskim w Warszawie, pod red. S.K. Kuczyńskiego, Warszawa 1996, s. 212-213.]

Dzięki temu stylizacja plastyczna Orła na projekcie sztandaru powiatu olkuskiego nawiązuje zarówno do tradycji porozbiorowej, jak i Legionów Piłsudskiego. Mamy tu w istocie ogólne nawiązanie do tradycji polskich Orłów wojskowych, zarówno tych z Kongresówki i powstania listopadowego, jak i tych przyjmowanych przez pierwsze polskie formacje wojskowe z czasów Wielkiej Wojny. Orzeł umieszczony na sztandarze powiatu olkuskiego, chociaż ma swój historyczny i plastyczny wzorzec, został bowiem całkowicie przeprojektowany. Niezależnie od względów ideowych wymagały tego także względy czysto plastyczne, odrzucona została bowiem tarcza amazonek, to zaś pociągnęło za sobą konieczność nowego rozwiązania partii łap, jak również dodania ogona. Dzięki temu kompozycja plastyczna złożona z Orła i karabinów łączy się znakomicie z kompozycją epigraficzną, a mianowicie z dwuczęściową dewizą odnoszącą się do różnych wątków historii najnowszej Polski i powiatu olkuskiego.

Związek powiatu z państwem został zaznaczony poprzez przyjęcie dla głowicy sztandaru formy identycznej z aktualną wersją godła Rzeczypospolitej Polskiej.
Szarfa i kokarda w barwach województwa małopolskiego a zarazem w barwach powiatu wskazuje na związek tych dwóch wspólnot terytorialnych. Mieszkańcy powiatu olkuskiego tworzący wspólnotę powiatową stanowią bowiem równocześnie część wspólnoty wojewódzkiej.

Ideowe nawiązania w sztandarze powiatu olkuskiego do tradycji historycznej powiatu są czytelne dla każdego patrzącego nań członka tej wspólnoty samorządowej, chociaż rzecz jasna w różnym stopniu, w zależności od jego wieku i wykształcenia. Świadomie odwołaliśmy się jednak do tych wątków tradycji, które są żywe i obecne w świadomości ogółu mieszkańców. Umożliwi to pełniejsze utożsamienie się władz i społeczności powiatu z tym nowym symbolem samorządowym, jakim będzie sztandar powiatowy. Równocześnie będzie on te wątki utrwalał, przekazując przyszłym pokoleniom.

Sztandar przyjęto Uchwałą Nr XLI/373/2006 Rady Powiatu w Olkuszu z dnia 30.06.2006 r.

Kalendarium

Wrzesień 2017
Pn Wt Śr Czw Pt Sob Nd
28293031123
45678910
11121314151617
18192021222324
2526272829301
wszystkie wydarzenia