next
pause
play
prev

Aktualności

14.10.2014

Pamiętamy o Wielkiej Wojnie

„1914 – Wielka Wojna na Ziemi Olkuskiej” – projekt pod takim hasłem organizuje Olkuska Grupa Turystyczna „Amonit”. Rozpoczęła go konferencja popularnonaukowa, która odbyła się w olkuskim Centrum Kultury 11 października 2014 roku.

„Pierwsza wojna – pal ją sześć, to już tyle lat…” – pisał przed laty Bułat Okudżawa. Te słowa poety do dziś wydają się aktualne. Pamiętamy o II wojnie światowej, jej bohaterach i jej okrucieństwach. I wojna wydaje się zbyt odległa, by ją wspominać; nie żyją osoby pamiętające z autopsji wydarzenia sprzed stu lat. A przecież to wówczas po raz pierwszy w historii doszło do wojny masowej, totalnej – miliony ludzi powołano pod broń. Również pierwszy raz w działaniach wojennych na tak wielką skalę wykorzystano nowoczesną technologię – m.in. broń maszynową, pancerną, chemiczną, statki powietrzne i okręty podwodne. Skutkiem tej wojny było m.in. odzyskanie niepodległości przez liczne państwa, w tym Polskę. Jednocześnie w wyniku działań wojennych nasz kraj poniósł naprawdę wielkie straty materialne – wielokrotnie większe niż podczas II wojny światowej.

Obecnie, gdy upływa właśnie stulecie od wybuchu Wielkiej Wojny (jak ją nazywano przed 1 września 1939), warto odświeżyć pamięć o niej. Temu właśnie służy projekt „1914 – Wielka Wojna na Ziemi Olkuskiej”, którego inicjatorem jest Olkuska Grupa Turystyczna „Amonit” przy współpracy Miejskiego Ośrodka Kultury w Olkuszu oraz wsparciu finansowym Powiatu Olkuskiego, a także Urzędu Miasta i Gminy Olkusz. Patronat honorowy nad projektem sprawują Marszałek Województwa Małopolskiego Marek Sowa, Starosta Powiatu Olkuskiego Barbara Rzońca oraz Burmistrz Miasta i Gminy Olkusz Dariusz Rzepka. Patronem medialnym przedsięwzięcia jest tygodnik „Przegląd Olkuski”.

Konferencja „1914 – Wielka Wojna na Ziemi Olkuskiej” rozpoczęła się w sobotnie przedpołudnie 11 października 2014 o godzinie 10. W galerii Centrum Kultury przy ul. Szpitalnej konferencję otworzył Andrzej Feliksik, prezes Grupy Turystycznej „Amonit” i dyrektor Samorządowego Zespołu Edukacji w Olkuszu. Licznie przybyłe audytorium prezes przywitał w legionowej czapce żołnierskiej, autentycznej „maciejówce” sprzed mniej więcej stu lat. To jedna z wielu pamiątek wojennych zaprezentowanych publiczności w formie niedużej wystawy eksponatów i dokumentów pochodzących głównie ze zbiorów olkuskiego Muzeum PTTK. Następnie głos zabrała wiceprezes „Amonitu” Agnieszka Lis, która przedstawiła pokrótce cele przedsięwzięcia i biorących w nim udział prelegentów.

Na właściwą, naukową część konferencji złożyło się pięć wykładów. Dwa pierwsze wygłosili Piotr Orman i Krzysztof Orman, autorzy książki pt. „Wielka Wojna na Jurze”. Pierwszy z nich, w prelekcji „Wielka Wojna na Jurze i jej rola w operacjach prowadzonych w listopadzie 1914 r. w Królestwie Polskim”, przedstawił mapę działań wojennych i wyczerpująco opisał ich przebieg, warunki w jakich prowadzono walki, mówił też o rezultatach taktycznych i strategicznych. Nie mniej szczegółowy był referat Krzysztofa Ormana „Cmentarze wojenne z terenu dawnej Komendy Powiatowej Olkusz, pomiędzy planami a rzeczywistością”. Historyk przedstawił wiele interesujących, a mało znanych informacji o tym, jak przedstawiano śmierć w wojennej propagandzie, w jaki sposób poszczególne armie radziły sobie z identyfikacją poległych i dokonywały tymczasowych pochówków. Potem, przedstawiając wyciągnięte z archiwów plany cmentarzy żołnierskich, opowiadał, ile z nich i w jakim stopniu udało się po wojnie zrealizować.

Dominik Synowiec wygłosił bogato ilustrowany slajdami wykład „Krzyże z pocisków – relikty z Wielkiej Wojny na Ziemi Olkuskiej”. Sztuka sakralna wykorzystująca jako materiał, nazwijmy je tak, „odpady wojenne” (wystrzelone pociski lub łuski po nich, resztki połamanych szabel czy bagnetów, a nawet cokoły nieaktualnych już słupków granicznych) bywała już wielokrotnie omawiana przez tego autora na łamach lokalnej prasy. Obecnie temat jest już bardzo szczegółowo opracowany, aż po ustalenie tożsamości autorów niektórych rzeźb, a nawet typów poszczególnych pocisków, jakie zostały użyte.

Dwa ostatnie wystąpienia były może mniej szczegółowe, za to z pewnością o wiele bardziej zwarte. „Olkusz i Ziemia Olkuska w czasie I wojny w pamiętnikach Jana Jarno” to temat przedstawiony przez olkuskiego dziennikarza i historyka Jacka Sypienia, autora wydanej niedawno książki pod tym samym tytułem. Jan Jarno, z zawodu kowal, był człowiekiem o szerokich horyzontach intelektualnych, uczestnik wielu cennych inicjatyw społecznych, dzięki swym zapiskom stał się prawdziwym kronikarzem przebiegu wojny w naszych stronach. Opisywał realia życia w tamtym niełatwym czasie, wydarzenia wielkie i drobne, nieraz kuriozalne, jak „polowanie” przez niektórych mieszkańców Olkusza na wylany przez wycofujące się wojsko spirytus… Redaktor Sypień podjął się opracowania całości tekstu pamiętników Jarny. Miejmy nadzieje, że w przyszłości ukażą się one w formie książkowej.

Emilia Kotnis-Górka, dziennikarka „Przeglądu Olkuskiego”, wygłosiła prelekcję „Polka potrafi. Rola Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego w walce o niepodległość na przykładzie Olkusza”. Przypomniała w niej, że w latach wojny Liga Kobiet odegrała ważną rolę sprawując opiekę nad rodzinami legionistów, organizując pomoc materialną dla samych żołnierzy, a także prowadząc działalność społeczno-edukacyjną krzewienia postaw patriotycznych wśród ludności. Warto dodać, że bezpośrednio po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zasługi wojenne Ligi Kobiet stały się „kartą przetargową” w sprawie przyznania polskim kobietom praw wyborczych. Prawa te przyznał im naczelnik Józef Piłsudski jeszcze w listopadzie 1918 roku. Dodajmy, że Polska była jednym z pierwszych państw na świecie, w których kobiety zyskały prawo zarówno głosu, jak i kandydowania w wyborach. Prelegentka przedstawiła sylwetki głównych animatorek działalności Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego w Olkuszu.

Na zakończenie miłą niespodziankę przygotowała Dorota Mączka, opiekunka Ogniska Muzycznego „Żaczek”. Jej dwie podopieczne, Aleksandra Radko i Martyna Krawczyk, zaśpiewały kilka piosenek legionowych.

Kontynuacją projektu była niedzielna sesja terenowa Śladami Wielkiej Wojny na Ziemi Olkuskiej. W trakcie sesji, którą prowadzili prelegenci sobotniej konferencji: Piotr Orman, Krzysztof Orman oraz Dominik Synowiec, uczestnicy projektu odwiedzili cmentarze pierwszowojenne z terenu Ziemi Olkuskiej w Zadrożu, Jangrocie, Owczarni (Pilica) i Bydlinie. Uczestnicy mieli okazję zobaczyć kilka krzyży znajdujących się w okolicach Wielmoży, wykonanych z pocisków tzw. szrapneli, o których wspominał w czasie konferencji Dominik Synowiec, oraz pozycje obronne armii austro-węgierskiej w okolicach Jangrota. Zaprezentowano również elementy wyposażenia oraz uzbrojenia żołnierzy biorących udział w walkach na Ziemi Olkuskiej.

Jarosław Nowosad

Zdjęcia: Jarosław Nowosad i Agnieszka Lis

powrót do listy

Kalendarium

Kwiecień 2019
Pn Wt Śr Czw Pt Sob Nd
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293012345
wszystkie wydarzenia